Podążając za tradycją… Wielkanocne zwyczaje i obrzędy na mapie turystyki kulturowej Górnego Śląska. Wybrane przykłady
Abstrakt
Celem artykułu jest omówienie wybranych niematerialnych elementów dziedzictwa kulturowego – unikatowych zwyczajów wielkanocnych Górnego Śląska, które nie tylko kształtują tożsamość lokalnych społeczności, ale mogą kreować wyjątkowe doświadczenia turystyczne oraz stanowić atrakcyjny element turystyki dziedzictwa kulturowego. Należą do nich: pochód z Judoszem w Skoczowie, krzyżoki – wiosenny obchód pól w Borkach Małych na Opolszczyźnie oraz wielkanocne procesje konne praktykowane w kilku miejscowościach. Zaprezentowany w artykule materiał jest wynikiem jakościowych badań etnograficznych prowadzonych przez autorkę na Górnym Śląsku.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDFBibliografia
Czerwińska K., 2021,. Ostatni taki „Judosz”: uwagi o konstruowaniu i dekonstruowaniu dziedzictwa kulturowego w kontekście tożsamości mieszkańców Skoczowa. „Journal of Urban Ethnology”, T. 19, s. 51-69, doi10.23858/JUE19.2021.004
Czerwińska K., 2022, Niematerialne dziedzictwo kulturowe Beskidu Śląskiego jako potencjał turystyczny. Między ochroną a komercjalizacją, [w:] M. Herkt, M. Kępski,(red.) „Turystyka kulturowa”, s. 72 – 95
Czerwińska K., 2018, Przepakować dziedzictwo: przeszłość jako projekcja rzeczywistości – przypadki śląskie, Uniwersytet Śląski, Katowice
Ćwikła J., 2017, Wielkanocne procesje konne, [w:] K. Pieronkiewicz-Pieczko (red.), „Śląskie Prace Etnograficzne. Tom 4. Śląskie zwyczaje i obrzędy doroczne. Echa przeszłości czy żywa tradycja?”, Muzeum Śląskie, Katowice, s. 197–213
Garstka R., Lysko A., 2018, Czas niezwykły. Obrzędowość doroczna na Górnym Śląsku, Regionalny Instytut Kultury, Katowice
Górecki P. (red), 2007, Osiem wieków Ostropy – przeszłość osady, historia parafii, czasy obecne, Epigraf, Gliwice-Ostropa
Harrison R., 2010, Heritage as social action, [w:] S. West (red.), Understanding heritage in practice, University Press, Manchester, s. 240-276
Kirshenblatt-Gimblett B., 2011, Od etnologii do dziedzictwa. Rola muzeum. „Etnografia Nowa”, nr 3, s. 125-136
Klekot E., 2016, Dziedzictwo i jego antropologia, „Rocznik Antropologii Historii”, nr VI (9), s. 7-13
Kowalski P., 1998, Leksykon. Znaki świata. Omen, przesąd, znaczenie, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa–Wrocław, s. 516–520
Kruczyński T. P., 1932, Wiosenne procesje błagalne o urodzaj pól, 1„Kurier Literacko-Naukowy”, R. 9, nr 17, s. 1 – 2
Kubica G., 2008, Tradycja, krajobraz i nowa lokalność. Kulturowa historia tworzenia publicznych rytuałów w śląskiej społeczności, [w:] G. Kubica, M. Lubaś (red.), Tworzenie i odtwarzanie kultury: tradycja jako wymiar zmian społecznych. Studia z dziedziny antropologii społecznej, Uniwersytet Jagielloński, Kraków, s. 125 – 167
Lach K., 2000, Wierzenia, zwyczaje i obrzędy. Folklor pogranicza polsko-czeskiego, Wrocław, s. 127 -167
Lubaś M., 2017, Teoria dziedzictwa kulturowego w naukach społecznych, [w:] A. Chabiera, A. Dąbrowski, A. Fortuna-Marek, A. Kozioł, M. Lubaś, P. Nowak, B. Skaldawski, K. Stępnik, Dziedzictwo kulturowe w badaniach. 1. Polacy wobec dziedzictwa. Raport z badań społecznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, NID, Warszawa–Kraków, s. 17-19
Niedoba E., Czernek A., Szczepański M. S. (red.), 2009, Między nostalgią a nadzieją. Dziedzictwo kulturowe w ujęciu interdyscyplinarnym, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Opole
Ogrodowska B., 2004. Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne, Wydawnictwo Muza, Warszawa
Orawski R, 2008, Ostatni taki „Judosz.” „Kronika Skoczowska 22”. Towarzystwo Miłośników Skoczowa, Skoczów, s. 1–13
Paszko M., 2042, Wielkanocne procesje konne w Ostropie – historia i tradycja, Gliwice [w:] Z. Gołasz (red.), Gliwice znane i nieznane VIII. Zabytki Gliwickich Dni Dziedzictwa Kulturowego, Muzeum w Gliwicach, s. 71-79
Pieronkiewicz-Pieczko K., 2019, Na dobry początek… Żywotność zwyczajów zimowo-wiosennych na Górnym Śląsku (wybrane przykłady), [w:] D. Świtała- Trybek, L. Przymuszała (red.), Dziedzictwo kulturowe Śląska. Materiały, analizy, interpretacje, Uniwersytet Opolski, Opole, s. 131 – 147
Pośpiech J., 1987, Zwyczaje i obrzędy doroczne na Śląsku, Instytut Śląski, Opole
Rosiński F. M., 1999, Wielkanocne procesje konne na Śląsku, [w:] T. Smolińska (red.), Folklorystyczne i antropologiczne opisanie świata. Księga ofiarowana Profesor Dorocie Simonides, Uniwersytet Opolski, Opole, s. 183–194
Salowski M., 1992, Osterreiten in der Lausitz, Lausitzer Druck-und Verlaghaus, Bautzen
Stojer B., 1994, Procesja, „Głos Pietrowic”, nr 24, s. 1
Stojer B., 1999, Procesja konna, „Głos Pietrowic”, nr 40, s. 1, 4
Studnicki G., 2009, Między tożsamością a atrakcją. Rozważania na marginesie konfliktu wokół skoczowskiego „Judosza”, [w:] H. Rusek, A. Drożdż (red.), Tożsamość etniczna i kulturowa
Śląska w procesie przemian. Prace i Materiały Etnograficzne XXXVI. Wydawnictwo PTL, Wrocław–Cieszyn, s. 225–242
Studnicki G., 2017, Skoczowski Judosz, [w:] K. Pieronkiewicz-Pieczko (red.), „Śląskie Prace Etnograficzne. Tom 4. Śląskie zwyczaje i obrzędy doroczne. Echa przeszłości czy żywa tradycja?”, Muzeum Śląskie, Katowice, s. 169–195
Tokarska-Bakir J., 2004, „Wieszanie Judasza”, czyli tematy żydowskie dzisiaj, [w:] J. Tokarska-Bakir, Rzeczy mgliste. Eseje i studia. Wydawnictwo Pogranicze, Sejny, s.73–94
Zych M. 2022, „Hej kolęda, kolęda”, czyli niezbędny komentarz do antysemickiej maski, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa”, R. 76, nr 3, s. 137–141
, Aus dem Briefe einer Reisenden in Oberschlesien, Schlesische Provinzalblätter, Fünfter Band, Breslau
, „Nowiny Raciborskie”, nr 29
https://www.youtube.com/watch?v=aAZKxElxmpQ [dostęp: 21.06.2025]
http://niematerialne.nid.pl/Aktualnosci/details.php?ID=2949 [dostęp 19.06.2025]
http://radio.opole.pl/100,194175,w-borkach-malych-nadal-kultywuje-sie-wielkanocny [dostęp 19.06.2025]
http://www.mapaobrzedowa.pl/[dostęp 19.06.2025]
https://dziennikzachodni.pl/gliwickie-dni-dziedzictwa-kulturowego-poznaj-historie-ostropy-dzielnicy-ktora-jest-fenomenem-na-mapie-slaska/ar/c13-16828097 [dostęp 26.06.2025]
https://dziennikzachodni.pl/procesje-konne-w-poniedzialek-wielkanocny-unikatowa-tradycja-na-slasku-kawalkady-mozna-zobaczyc-tylko-w-naszym-regionie/ar/c1-17434563 [dostęp 27.06.2025]
https://dziennikzachodni.pl/to-juz-pewne-wielkanocne-procesje-konne-niematerialnym-dziedzictwem-kulturowym-gornego-slaska/ar/c7-17395851 [dostęp 26.06.2025]
https://dziennikzachodni.pl/tradycyjne-wodzenie-judosza-w-skoczowie-mimo-zakazu-ksiedza-odpedzaja-zlo-slomiana-kukla-znow-zaplonela/ar/c1p2-27486893 [dostęp 19.06.2025]
https://dziennikzachodni.pl/tradycyjne-wodzenie-judosza-w-skoczowie-mimo-zakazu-ksiedza-odpedzaja-zlo-slomiana-kukla-znow-zaplonela/ar/c1p2-27486893 [dostęp 20.05.2025]
https://mapaobrzedowa.pl/mapa/ [dostęp 23.06.2025]
https://niematerialne.nid.pl/krajowa-lista-niematerialnego-dziedzictwa-kulturowego/ [dostęp 19.06.2025]
https://opole.tvp.pl/42304167/unikatowa-tradycja-na-opolszczyznie-wielkanocna-brama-z-wydmuszek-powstala-w-borkach-malych [dostęp 19.06.2025]
https://pl.wikipedia.org/wiki/Ostropa_(Gliwice) [dostęp 25.06.2025]
https://www.dladziedzictwa.org/2020/03/11/boreckie-krzyzoki-z-brama-wielkanocna-na-krajowej-liscie-niematerialnego-dziedzictwa-kulturowego/ [dostęp 19.06.2025]
https://www.silesia-sot.pl/badanie-ruchu-turystycznego-w-wojewodztwie-slaskim-w-2024-r/2025/04/28/ [dostęp 26.06.2025]
https://www.slaskie.travel/article/1017709/hajda-na-kon-czyli-kawaleria-wielkanocna [dostęp 25.06.2025]
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20111721018/O/D20111018.pdf [dostęp 17.06.2025]
DOI: http://dx.doi.org/10.62875/tk.v3i136.1557
Odniesienia
- Obecnie brak jakichkolwiek odniesień.
Copyright (c) 2025 Krystyna Józefa Pieronkiewicz-Pieczko
Instytucja sprawcza:
Instytut Sportu, Turystyki i Żywienia Uniwersytetu Zielonogórskiego
Bazy czasopism
Copyright © Turystyka Kulturowa 2008-2025. ISSN 1689-4642