Gnieźnieńskie Forum Ekspertów Turystyki Kulturowej Pytanie 111: W jakim kierunku powinniśmy rozwijać badania nad waloryzacją potencjału turystyczno-kulturowego w Polsce?
Abstrakt
Pod koniec 2020 roku na łamach „Turystyki Kulturowej” dokonano podsumowania dotychczasowego stanu zawansowania badań nad potencjałem kulturowo-turystycznego mikroregionów w Polsce [Gorączko 2020a]. Od tego czasu opublikowano 17 nowych raportów waloryzacyjnych. Sześć z nich dotyczyło woj. kujawsko-pomorskiego, dzięki czemu region ten stał się drugim, po woj. wielkopolskim, dla którego proces waloryzacji został zakończony. Pięć raportów objęło mikroregiony w woj. zachodniopomorskim, kolejne 4 w woj. małopolskim. Po jednym tego typu opracowaniu ukazało się dla województw pomorskiego i warmińsko-mazurskiego. W tym drugim przypadku były to badania pionierskie na tym obszarze. Na chwilę obecną projektem objęto 118 mikroregionów, co stanowi nadal mniej niż 40% ich łącznej liczby w Polsce (Tab. 1, Ryc. 1).
Nawiązanie współpracy pomiędzy czasopismem „Turystyka Kulturowa” a Uniwersytetem Zielonogórskim zaowocowało planem intensyfikacji w najbliższych dwóch latach badań na obszarze woj. lubuskiego. Będą one dotyczyły zarówno mikroregionów, które dotychczas nie zostały objęte waloryzacją, czego przykładem jest ostatnio dokonana ocena potencjału turystyczno-kulturowego Zielonej Góry i powiatu zielonogórskiego [Mikos v. Rohrscheidt 2025], jak również aktualizacji wcześniejszych opracowań z tego terenu.
Jestem przekonany, że dalszej realizacji tak długotrwałego przedsięwzięcia pomogłoby wypracowanie pewnej strategii, obejmującej szerszy niż dotychczas horyzont czasowy i bardziej efektywne metody działania. Dlatego proponuję kilka wątków do dyskusji na temat kierunków, w jakich można by rozwijać badania nad waloryzacją potencjału turystyczno-kulturowego w Polsce.
- Czy Państwa zdaniem powinniśmy w dalszych działaniach skupić się na obszarach, gdzie rozpoznanie potencjału turystyczno-kulturowego jest już najbardziej zawansowane, a jeśli tak to dlaczego?
- Czy może raczej zabiegać o raporty dotyczące terenów nieuwzględnionych lub bardzo słabo dotychczas zaznaczających się w naszym projekcie?
- Czy w tym drugim przypadku warto rozważyć wyznaczenie mikroregionów priorytetowych, na których nam szczególnie powinno zależeć? Z jakich powodów? Czy też nie warto tu wprowadzać jakiejś hierarchii oczekiwań?
- Które – według Państwa – mikroregiony wymagałyby w pierwszym rzędzie aktualizacji raportów w związku z pojawieniem się nowych, nieuwzględnionych wówczas walorów, które powodują, że ich ocena wydaje się nieadekwatna do rzeczywistości? A może mają Państwo powody sądzić, że istnieją podstawy w konkretnych przypadkach do obniżenia nadanej im kiedyś rangi?
- W jaki sposób moglibyśmy skuteczniej popularyzować w środowisku naukowym i wśród zarządzających turystyką ideę waloryzacji potencjału turystyczno-kulturowego mikroregionów w Polsce?
- Do jakich osób, o jakich kwalifikacjach zawodowych, zainteresowaniach badawczych czy posiadanej wiedzy, można adresować zachęty do podjęcia współpracy z redakcją czasopisma w tym zakresie tematycznym?
- Czy raport z analizy potencjału turystyczno-kulturowego, będący przede wszystkim publikacją naukową, ma szansę jako opracowanie eksperckie stanowić przedmiot oferty skierowanej do samorządów, czy też możliwości aplikacyjne są tu raczej ograniczone?
Podsumowując, w jakim kierunku powinniśmy rozwijać badania nad waloryzacją potencjału turystyczno-kulturowego w Polsce?
Pełny tekst:
PDFBibliografia
Alexandrowicz Z. Kućmierz A., Urban J., Oteska-Budzyń J., 1992, Waloryzacja przyrody nieożywionej obszarów i obiektów chronionych w Polsce, Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa
Antoniewicz B., Mikos v. Rohrscheidt A., 2015, Raport z analizy potencjału turystyczno-kulturowego miasta Jarocin i powiatu jarocińskiego (na dzień 12 maja 2015), „Turystyka Kulturowa”, nr 5, s. 80-107
Bartkowski T., 1971, O metodyce oceny środowiska geograficznego, „Przegląd Geograficzny”, t. 43, z. 3, s. 263-281
Bartkowski T., 1986, Zastosowania geografii fizycznej, PWN, Warszawa
Chudy-Hyski D., 2007, Wybrane aspekty turystycznego kierunku rozwoju górskich obszarów wiejskich, „Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich” (PAN Oddział w Krakowie), nr 2, s. 155-162
Cudny W., 2006, Przemiany przestrzenne i funkcjonalne Tomaszowa Mazowieckiego w okresie transformacji ustrojowej, „Szlakami Nauki” (Łódzkie Towarzystwo Naukowe), t. 35
Cudny W., 2008, The study of the landscape physionomy of urban areas – the methodology development [in:] Metohods of landscape research, „Dissertation Commision of Cultural Landscape Polish Geographical Society”, No 8, s. 74-85
Czornik K. Twardzik M., Gibas P. Polko A., 2012, Ocena gospodarowania zasobami przestrzeni, [w:] M. Czornik (red.), Gospodarowanie przestrzennymi zasobami miasta w świecie ponowoczesnym, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, Katowice, s. 179-213
Dubel K., 2000, Uwarunkowania przyrodnicze w planowaniu przestrzennym, Wydawnictwo Ekonomia i Środowisko, Białystok
Dubel K., Szczygielski K., 1982, Ocena przydatności środowiska przyrodniczego województwa katowickiego dla potrzeb turystyki i wypoczynki, „Czasopismo geograficzne”, t. 53, nr 2, s. 159-178
Duda T., 2018, Szlak dziedzictwa kulturowego jako produkt identyfikujący tożsamość i stymulujący dywersyfikację turystyki w regionie – na przykładzie budowanego Szlaku Gryfitów (Pomorze Zachodnie), „Turystyka Kulturowa”, nr 4, s. 95-112
Działania na rzecz odpowiedniej jakości powietrza w uzdrowiskach, Najwyższa Izba Kontroli, Informacja o wynikach kontroli, Delegatura NIK w Krakowie, 2024 (LKR.430.1.2024, Nr ewid. 18/2024/P/23/063/LKR)
Dziegieć E., Liszewski S., 2002, Rozwój badań geografii turyzmu w Polsce w XX wieku, „Turyzm”, nr 12/2, s. 33-49
Fornal-Pieniak B., Kosewska M., 2009, Walory środowiska kulturowego Ciężkowicko-Rożnowskiego Parku Krajobrazowego na przykładzie gmin Gromnik i Ciężkowice, [w:] Turystyka w lasach i na obszarach przyrodniczo cennych, „Studia i Materiały Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej (Rogów)”, nr 23, s. 180-186
Gołembski G., 1999, Regionalne aspekty rozwoju turystyki, PWN, Warszawa
Gorączko M., 2020a, Ocena potencjału turystyczno-kulturowego w Polsce – stan zaawansowania badań i perspektywy ich kontynuacji, „Turystyka Kulturowa”, nr 6, s. 39-63
Gorączko M., 2020b, Analizy potencjału turystyczno-kulturowego mikroregionów w Polsce – wprowadzenie do kolekcji tematycznej, „Turystyka Kulturowa”, nr 6, s. 236-246
Jackowski A., 1992, Studium Turyzmu Uniwersytetu Jagiellońskiego (1936-1939). Zarys działalności dydaktycznej i naukowej, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace geograficzne”, z. 89, s. 39-57
Janas M., 2009, Waloryzacja potencjału turystyczno-kulturowego miasta Jarocina i powiatu jarocińskiego, „Turystyka Kulturowa”, nr 3, 30-38
Kaczmarek J., Stasiak A., Włodarczyk B., 2010, Produkt turystyczny. Pomysł, organizacja, zarządzanie, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa
Kamiński J., Podgórska A., Roszak C., 2021, Zastosowanie regionalizacji fizycznogeograficznej w audycie krajobrazowym województwa wielkopolskiego, [w:] A. Macias, S. Bródka (red.), Regiony fizycznogeograficzne województwa wielko polskiego, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, s. 329-338
Kot R., 2005a, Ocena georóżnorodności klimatu na przykładzie fordońskiego odcinka doliny dolnej Wisły i jej otoczenia w skali 1 : 25000, [w:] A. Szponar, S. Horska-Schwarz (red.), Struktura przestrzenno-funkcjonalna krajobrazu, „Problemy Ekologii Krajobrazu”, nr 17, s. 257-271
Kot R., 2006, Georóżnorodność – problem jej oceny i zastosowania w ochronie i kształtowaniu środowiska na przykładzie fordońskiego odcinka doliny dolnej Wisły i jej otoczenia, „Studia Societatis Scientiarum Toruniensis, Sectio C – Geographia et Geologia”, t. 11, nr 2
Kot. R., 2005b, Ocena georóżnorodności rzeźby terenu na przykładzie fordońskiego odcinka doliny dolnej Wisły i jej otoczenia w skali 1: 25000, [w:] A. Kostrzewski, R. Kolander (red.), Funkcjonowanie geoekosystemów Polski w warunkach zmian klimatu i różnokierunkowej antropopresji, „Biblioteka Monitoringu Środowiska”, s. 475-484
Kożuchowski K., 2005, Walory przyrodnicze w turystyce i rekreacji, Wydawnictwo Kurpisz S.A., Poznań
Leszczycki S, 1938, Region Podhala. Podstawy geograficzno-gospodarcze planu regionalnego, „Prace Instytutu Geograficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego”, z. 20
Leszczycki S., 1937, Podhale jako region uzdrowiskowy. Rozważania z geografii turyzmu, „Prace Studium Turyzmu Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie” (Biuletyn Komisji Studiów Ligi Popierania Turystyki), nr 1
Lisowski K., 1938, Zagadnienia planowego zagospodarowania regionów, „Biuletyn Urbanistyczny”, t. 6, nr 2, s. 5-12
Łyczkowska G., 2021, Wykorzystanie regionalizacji fizycznogeograficznych w planowaniu przestrzennym na szczeblu regionalnym, [w:] A. Macias, S. Bródka (red.), Regiony fizycznogeograficzne województwa wielkopolskiego, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, s.323-327
Maćkowska I., 2014, Raport z analizy potencjału turystyczno-kulturowego miasta Międzyrzecz i powiatu międzyrzeckiego, „Turystyka Kulturowa”, nr 10, s. 69-84
Mikos von Rohrscheidt A., 2008, Turystyka Kulturowa. Fenomen, potencjał, perspektywy, GWSHM Milenium, Gniezno
Mikos von Rohrscheidt A., 2011, Potencjał turystyczno-kulturowy Poznania i okolic, [w:] A. Mikos von Rohrscheidt (red.), Obcy w Poznaniu. Historyczna metropolia jako ośrodek turystyki kulturowej, Kultuor.pl/Proksenia, Poznań–Kraków, s. 77-93
Mikos von Rohrscheidt A., 2016, Turystyka Kulturowa. Fenomen, potencjał, perspektywy, wyd. III, KulTour.pl, Poznań
Mikos von Rohrscheidt A., 2020, Zarządzanie w turystyce kulturowej, .t II: Obszary, relacje, oferta, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań
Mikos von Rohrscheidt A., 2025, Raport z analizy potencjału turystyczno-kulturowego Zielonej Góry i powiatu zielonogórskiego, „Turystyka Kulturowa”, nr 1
Mikos von Rohrscheidt A., 2025a, Raport z analizy potencjału turystyczno-kulturowego Zielonej Góry i powiatu zielonogórskiego, „Turystyka Kulturowa”, nr 1, s. 170-221
Mikos von Rohrscheidt A.,2021, Interpretacja dziedzictwa w turystyce kulturowej. Konteksty, podmioty, zarządzanie, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań
Mikos von Rohrscheidt, 2010, Regionalne szlaki tematyczne. Idea, potencjał, organizacja, Proksenia, Kraków
Mileska M. I., 1963, Regiony turystyczne Polski. Stan obecny i potencjalne warunki rozwoju, „Prace Geograficzne Instytutu Geografii PAN”, nr 43
Nowacki M., Awedyk M., Kowalczyk-Anioł J., Królikowska K., Pstrocka-Rak M., 2017, Strategie rozwoju turystyki w Polsce w kontekście zrównoważonego rozwoju, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu”, nr 473, s. 381-389
Parzych K., 2010, Ocena zróżnicowania atrakcyjności przestrzeni turystycznej województwa kujawsko-pomorskiego, [w:] R. Muszkieta, W. Żukow, M. Napierałą, E. Saks (red.), Stan i rozwój regionalnego sportu i rekreacji, Wyższa Szkoła Gospodarki, Bydgoszcz, s. 109-124, Monografie nr 9-10
Parzych K., 2010, Uwarunkowania i ocena potencjału turystycznego województwa podlaskiego, [w:] Potencjał turystyczny – zagadnienia przestrzenne, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego” nr 590, „Ekonomiczne Problemy Usług”, nr 52, s. 173-182
Plit J., 2016, Krajobrazy kulturowe i ich przemiany, „Prace Geograficzne Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego PAN, nr 253
Potocka I., 2009, Atrakcyjność turystyczna i metody jej identyfikacji, [w:] Z. Młynarczyk, A. Zajadacz (red.),Uwarunkowania i plany rozwoju turystyki, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań, s. 19-32, seria: Turystyka i Rekreacja – Studia i Prace, t. 3
Radziejowski J., 1979, Problemy oceny środowiska geograficznego dla potrzeb turystyki, „Przegląd Geograficzny”, t. 51, nr 4, s. 703-716
Raport problemowy na temat jakości powietrza w uzdrowiskach w Polsce w roku 2023, Główny Inspektor Ochrony Środowiska, Warszawa 2024
Rogowski M., 2010, Ocena atrakcyjności turystycznej fragmentu sieci szlaków pieszych w Karkonoskim Parku Narodowym, „Opera Corcontica”, nr 47, suppl. 1, s. 303-314
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 stycznia 2019 r. w sprawie sporządzania audytów krajobrazowych, Dz. U. z 2024 r. poz. 537, z późn. zm
Siemiątkowska U., Kaczmarska G., 1968, Klasyfikacja terenów dla różnych form rekreacji metodą waloryzacji, „Miasto”, nr 3, s. 17-23
Skóra P. Wilczyńska-Michalik W., Szpiech M., 2010, Waloryzacja środowiska geograficznego Nadleśnictwa Rymanów pod kątem atrakcyjności turystycznej, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis, Studia Geographica”, t. 1, nr 93, s. 40-48
Solon J., Chmielewski T. J., Kistowski M., Matuszkiewicz J. M., Myczkowski Z., Myga-Piątek U., 2014, Identyfikacja i ocena krajobrazów - metodyka oraz główne założenia, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego PAN, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Warszawa
Sołogub A., 2008, Walory turystyczne Parku Mużakowskiego, „Badania Fizjograficzne nad Polską Zachodnią”, t. 59, s. 161-177, Seria A – Geografia Fizyczna
Sołowiej D., 1987, Podstawy metodyki oceny środowiska przyrodniczego człowieka, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań
Sołowiej D., 1992, Weryfikacja ocen integralnych atrakcyjności środowiska przyrodniczego człowieka w wybranych systemach rekreacyjnych, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań
Stec A., 2017, Porównanie metody Hellwiga i metody waloryzacji według bonitacji punktowej do oceny atrakcyjności turystycznej gmin na przykładzie województwa podkarpackiego, „Metody Ilościowe w Badaniach Ekonomicznych”, t. 18, z. 2, s. 314-323
Suszczewicz M., 2015, Raport z analizy potencjału turystyczno-kulturowego powiatu nowosolskiego, „Turystyka Kulturowa”, nr 10, s. 90-100
Suszczewicz M., Mikos von Rohrscheidt A., 2014, Raport z analizy potencjału turystyczno-kulturowego powiatu żarskiego, „Turystyka Kulturowa” nr 8, s. 72-85
Szwacka-Mokrzycka J., 2012, Znaczenie turystyki w strategii rozwoju gminy, „Studia Ekonomiczne i Regionalne”, t. 5, nr 1, s. 28-33
Tokarska-Osyczka A., Iszkuło G., 2014, Waloryzacja przyrodniczo-krajobrazowa, kulturowa oraz ocena atrakcyjności turystycznej gmin na terenie Pojezierza Międzychodzko-Sierakowskiego, „Zaszyty Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego” nr 153, „Inżyniera Środowiska” nr 33, s. 67-81
Torowska J., 2008, Edukacja na rzecz dziedzictwa kulturowego. Aspekty teoretyczne i praktyczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków
Torowska J., 2014, Edukacja kulturalna, ekologia kulturalna, edukacja krajobrazowa i współczesna ranga ogrodu zabytkowego (próba ujęcia pedagogicznego), „Czasopismo Techniczne. Architektura”, nr 5-A, s. 69-96
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, Dz. U. z 2024 r. poz. 1292, z późn. zm
Ustawa z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, Dz. U. z 2024 r. poz. 1130, z późn. zm
Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych, Dz. U. z 2024 r., poz. 1420 z późn. zm
Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, Dz. U z 2024 r. poz. 107 z późn. zm
Warszyńska J., 1970, Waloryzacja miejscowości z punktu widzenia atrakcyjności turystycznej (zarys metody), „Prace Geograficzne Uniwersytetu Jagiellońskiego, nr 27, s. 103-113
Warszyńska J., 1971, Waloryzacja miejscowości z punktu widzenia atrakcyjności turystycznej, „Prace Geograficzne Uniwersytetu Jagiellońskiego, nr 49, s. 13-35
Warszyńska J., 1974, Ocena zasobów środowiska naturalnego dla potrzeb turystyki (na przykładzie woj. krakowskiego), Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Geograficzne, nr 58
Warszyńska J., Jackowski A., 1978, Podstawy geografii turyzmu, PWN, Warszawa
Winiarski W., Janeczko E., 2011, Ocena walorów krajobrazowych wybranych alei na terenie gminy Dubieninki, „Roczniki Polskiego Towarzystwa Dendrologicznego”, nr 59, s. 77-84
Wolski J., 2002, Kompleksowa (geoekologiczna) metoda oceny walorów przyrodniczych dużej rzeki (na przykładzie Małopolskiego Przełomu Wisły), „Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych”, nr 23-24, s. 125-153
Ziernicka-Wojtaszek A., Zawora T., 2011, Wybrane metody oceny atrakcyjności agroturystycznej terenów wiejskich, „Infrastruktura i ekologia terenów wiejskich” (PAN Oddział w Krakowie, Komisja Technicznej Infrastruktury Wsi), nr 2, s. 235-245
Żynda S., 1979, Waloryzacja przyrodniczych komponentów środowiska geograficznego obszarów województw zielonogórskiego i leszczyńskiego dla rekreacji, Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego, Poznań, (monografie), nr 116
Materiały internetowe
Audyt krajobrazowy województwa dolnośląskiego, Instytut Rozwoju Terytorialnego, Wrocław, marzec 2025, [online:] https://bip.dolnyslask.pl/m,2731,audyt-krajobrazowy.html, dostęp: 15.05.2025
Audyt krajobrazowy województwa wielkopolskiego, Samorząd Województwa Wielkopolskiego, Wielkopolskie Biuro Planowania Przestrzennego, Poznań, 2023, [online:] https://bip.umww.pl/292---647---audyt-krajobrazowy-województwa-wielkopolskiego, dostęp: 15.05.2025
Mikos von Rohrscheidt A (oprac.), 2014, Strategia rozwoju turystyki dla Powiatu Gnieźnieńskiego z ujęciem produktów turystycznych na lata 2008–2020 (dokument zaktualizowany w roku 2014), [w:] Starostwo Powiatowe Gniezno, [online:] https:// www.powiat-gniezno.pl/files/file_add/download/329_strategia_rozwoju_turystyki_dla _powiatu_gnieznienskiego_z_ujeciemi_produktow_turystycnych_zaktualizowany_2014.pdf, dostęp: 20.06.2025
Mikos von Rohrscheidt A. 2025b, Analiza potencjału turystyczno-kulturowego Zielonej Góry i powiatu zielonogórskiego – wersja rozszerzona raportu i propozycja pobytu, „Turystyka Kulturowa”, nr 1, [w:] Turystyka Kulturowa Portal popularyzacyjny, [online:] http://turystykakulturowa.eu/wp/tag/powiat-zielonogorski, dostęp: 20.06.2025
UNWTO Annual Report 2017, World Tourism Organisation, [online:] https://www.unwto. orgt/global.publication/unwto-annual-report-2017, dostęp: 15.05.2025
DOI: http://dx.doi.org/10.62875/tk.v2i135.1567
Odniesienia
- Obecnie brak jakichkolwiek odniesień.
Copyright (c) 2025 Marcin Gorączko, Beata Raszka, Krzysztof Kasprzak, Armin Mikos von Rohrscheidt
Instytucja sprawcza:
Instytut Sportu, Turystyki i Żywienia Uniwersytetu Zielonogórskiego
Bazy czasopism
Copyright © Turystyka Kulturowa 2008-2025. ISSN 1689-4642