Górnicze niematerialne dziedzictwo kulturowe na szlakach dziedzictwa w kontekście dobrych i etycznych praktyk

Beata Piecha-van Schagen

Abstrakt


Rosnące zainteresowanie niematerialnym (po)industrialnym dziedzictwem kulturowym powoduje, że podejmowane są inicjatywy włączania go do istniejących oraz planowanych szlaków turystycznych. Wybrane obiekty materialnego dziedzictwa górniczego zostały już ujęte w koncepcję szlaków turystyczno-kulturowych na poziomie europejskim i krajowym. Celem artykułu jest zbadanie czy dziedzictwo niematerialne, szczególnie wiązane z kultem św. Barbary oraz obchodami dnia św. Barbary (w Polsce Barbórki) można włączyć w struktury szlaków. Rosnąca popularność takich tras rodzi pytania o stosowanie dobrych praktyk związanych z zachowaniem i transferem elementów niematerialnego dziedzictwa przemysłowego. Analizując istniejące propozycje szlaków turystyczno-kulturowych można stwierdzić, że podporządkowanie niematerialnego dziedzictwa górniczego turystyce wywołuje zastrzeżenia natury merytorycznej i etycznej. Dotyczy to przede wszystkim „interpretowania” dziedzictwa bez udziału depozytariuszy.

Słowa kluczowe


dziedzictwo; dobre praktyki; szlak kulturowy; górnicy; szlaki dziedzictwa

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


AMC [pseud.], 2020, Górnictwo: W kopalniach węgla kamiennego zatrudnienie stoi w miejscu, „Trybuna Górnicza”, https://nettg.pl/gornictwo/167418/gornictwo-w-kopalniach-wegla-kamiennego-zatrudnienie-stoi-w-miejscu, [27.06.2025]

Bendix R., 2009, Heritage between economy and politics. An assessment from the perspective of cultural anthropology, [w:] L. Smith, N. Akagawa (ed.), Intangible Heritage, Routledge, London, pp. 253-269

Berger S., Pickering P., 2018, Regions of heavy industry and their heritage - between identity politics and ‘touristification’. Where to next?, [w:] C. Wicke, S. Berger, J. Glombek (ed.), Industrial Heritage and Regional Identities, Routledge, London, pp. 214-235

Bouchenaki M., 2003, The Interdependency of the Tangible and Intangible Cultural Heritage. Keynote Speech at the ICOMOS 14th General Assembly and Scientific Symposium, https://openarchive.icomos.org/id/eprint/468/1/2_-_Allocution_Bouchenaki.pdf [26.06.2025]

Gaweł Ł., 2011, Szlaki Dziedzictwa kulturowego. Teoria i praktyka zarządzania, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków

Gaweł Ł., 2013, Zarządzanie dziedzictwem kulturowym – w stronę nowej metodologii, „Problemy Zarządzania”, vol. 11, nr 44 (4), s. 87-100

Gaweł Ł., 2016, Zarządzanie dziedzictwem kulturowym - wybrane zagadnienia, [w:] Ł. Gaweł, W. Pokojska, A. Pudełko (red.), Ochrona i zarządzanie dziedzictwem kulturowym, Wydawnictwo Attyka, Kraków, s. 47-75

Hems A., Blockley M.R., 2006, Heritage interpretation, Taylor & Francis Routledge, London New York

Madeja J., 2024, Jak wygląda zatrudnienie w węglowych spółkach? Sprawdziliśmy, „Trybuna Górnicza”, https://nettg.pl/gornictwo/205160/jak-wyglada-zatrudnienie-w-weglowych-spolkach-sprawdzilismy [27.06.2025]

Palewicz-Ryży B., 2024, Nie tylko rajskie plaże i turkusowa woda. Fascynujące górnicze dziedzictwo Sardynii, https://www.national-geographic.pl/historia/gornicze-dziedzictwo-sardynii/#gorniczy-park-narodowy-na-sardynii [24.06.2025]

Piecha-van Schagen B., 2016, „Kopalnia to miłość”. Szkic o tożsamości, [w:] B. Linek (red.), Narracje górnicze z terenu Zabrza. Kopalnia to je do mie wszystko, Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, Zabrze, s. 57-83

Piecha-van Schagen B., 2017, „Dzień Górnika” i „Dzień Hutnika”. Uroczystości branżowe w przemyśle ciężkim jako rytuały zastępcze świąt religijnych, [w:] A. Dziuba, B. Tracz (red.), Więcej niż partia. PZPR a polityka, gospodarka i społeczeństwo 1948-1990, Instytut Pamięci Narodowej, Katowice-Warszawa, s. 333-347

Pokojska W., 2017, Szlaki kultury industrialnej jako element procesu rewitalizacji obszarów poprzemysłowych, „Turystyka Kulturowa”, nr 4, s. 30-41

Pudełko A., 2017, Zachować „niezachowalne”? – rola instytucji kultury w zarządzaniu dziedzictwem poprzemysłowym, [w:] Ł. Gaweł, W. Pokojska, A. Pudełko (red.), Nowe życie dziedzictwa przemysłowego – materialne/niematerialne, ATTYKA, Kraków, s. 224-260

Vega Garcia R., 2018, Looking back. Representations of the industrial past in Asturias, [w:] C. Wicke, S. Berger, J. Glombek (ed.), Industrial Heritage and Regional Identities, Routledge, London, p. 32-55

Wniosek o wpisanie Barbórki górników węgla kamiennego na Górnym Śląsku na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego, 2018, archiwum autorki

Wniosek o wpisanie Saint Barbara’s celebrations and traditions of miners / Barbórki i tradycji górniczych na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości prowadzoną przez UNESCO w oparciu o Konwencję w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego z 2003 r., 2023, archiwum autorki

Wray D., 2011, Images, icons and artefacts. Maintaining an industrial culture in post-industrial environment, [w:] L. Smith, P.A. Shackel, G. Campbell (ed.), Heritage, Labour and the Working Classes, Routledge, London, pp. 106-118

https://spycimierskiebozecialo.pl/pl/centrum-spycimierskie-boze-cialo-2/ [22.06.2025]

https://szlakpolskichtradycji.pl/o-nas/ [22.06.2025]

https://szlakpolskichtradycji.pl/wp-content/uploads/2025/05/Skladki_czlonkowskie_2025_zalacznik_do-uchwaly_Zarzadu_nr_1_2025.pdf [27.06.2025]

https://szlakpolskichtradycji.pl/wp-content/uploads/2025/05/Statut_LOT_Szlak_NDK_w_Polsce_20_06_24.pdf [27.06.2025]

https://szlakpolskichtradycji.pl/wp-content/uploads/2025/05/Statut_LOT_Szlak_NDK_w_Polsce_20_06_24.pdf [28.06.2025]

https://zabytkitechniki.pl/staticcontent/27321 [27.06.2025]

www.erih.net/ [29.06.2025]

www.minesb.eu/federation/ [27.06.2025]

www.polskawliczbach.pl/wies_Spycimierz [27.06.2025]

www.zs-1.edu.pl/index.php/home/izba-pamieci [24.06.2025]




DOI: http://dx.doi.org/10.62875/tk.v3i136.1570

Odniesienia

  • Obecnie brak jakichkolwiek odniesień.


Copyright (c) 2025 Beata Piecha-van Schagen

Instytucja sprawcza:

Instytut Sportu, Turystyki i Żywienia Uniwersytetu Zielonogórskiego

      

Logo UZ / Biuro Promocji

 
 
 
 
 
 

Bazy czasopism


Copyright ©  Turystyka Kulturowa 2008-2025. ISSN 1689-4642